کنه های زنبور عسل و روشهای درمان

1. کنه واروا

2. کنه تروپیلا الاپیس

3. کنه آکارین (آکاراپیس)

1 . کنه واروا (Varroa mites)به عنوان يكي از خطرناك ترين تهديدهاي پيش روي جمعيت هاي زنبورعسل است که شناسایی و کنترل آن بسیار مهم است. مطالعات پژوهشگران نشان مي دهد . كنه واروآ بيشتر به اندامي به نام بافت چربي از زنبور عسل علاقه دارد كه كاركردهاي متفاوت مهمي مانند كبد انسان دارد. در حاليكه مواد غذايي نيز در آن ذخيره مي شود و به سيستم ايمني بدن زنبور عسل نيز كمك مي كند. از دست دادن بافت چربي بدن زنبور عسل توانايي بدن زنبور را براي سم زدايي آفت كش ها از بین مي برد و ذخيره غذايي آنها را تخليه مي كند، بافت چربي بدن قطعا براي بقاي زنبور عسل ضروري است. بافت چربي در بدن زنبور عسل علاوه بر مسئوليت سم زدايي و ذخيره مواد غذايي، آنتي اكسيدان توليد و به سيستم ايمني بدن كمك مي كند. اين بافت همچنين نقش مهمي در فرايند دگرديسي، تنظيم زمان و فعاليت هورمون هاي مهم دارد. بافت چربي در ضمن مايع موم مانندي توليد مي كند كه بخش هاي خارجي بدن زنبور را در خود مي پوشاند وباعث مي شود آب به راحتي وارد بدن شده و بيماري ها خارج شوند.

سیکل زندگی کنه واروا

کنه ماده طول بدنی در حدود 1.1 میلیمتر و عرضی در حدود 1.6 میلیمتر را دارا هستند . کنههاینرکوچکتروباریکترندورنگیروشنتردارندطولآنها 0.85 وعرضآنها 0.8 میلیمترمیباشد. کنه ماده بارور با انتخاب یک لارو پنج روزه زنبورعسل و شناور کردن خود در ژله آن شروع به استراحت کردن می نماید تا لارو شروع به تنیدن پیله خود کند .  باشروعتغذیه لارو، تخمدانهای کنه شروع به رشد می کند وبعد از3 روز اولین تخم که یک تخم بارورنشده( کنه نر) هست گذاشته می شود . بعد از در بست شدن سلول زنبور کنه ماده 3 الی 4 تخم (کنه ماده )میگذارد. که این تخمها بعد از تولد با کنه نر موجود در سلول زنبور جفتگیری میکنند و کنه های بارور شده جوان به اتفاق مادر خود ازسلول  بههمراه زنبور نر یا کارگر که در حال تولد هستند خارج می شوند. کنه های ماده بارور شده، قبل از شروع دوره تخمگذاری، بایستی حدود پنج روز را روی زنبوران بالغ بگذرانند تا از نظر جنسی بالغ شوند.لازم به ذکر است سرعت گذراندن وضعیت شفیره ای در کنه واروا  به شرایط آب و هوایی ایده آل بستگی دارد. حداقل دوره تخم تا شفیره برای ماده سه روز است و دوره تکاملی واروای ماده از تخم تا بلوغ 8 تا 9 روز میباشد.

 

 2 . تروپیلاالاپیس  (Tropilaelaps)

کنه های تروپیلاالاپیسبومی آسیا که دو گونه هستند Tropilaelaps clareae   وT.Mercedesaeاین کنه‌ها انگلی خارجی هستند که از همولنف (خون) شفیره‌های زنبورهای نر و کارگر تغذیه می‌کنند، و همچنین روی لارو زنبور عسل تکثیر می‌شوند.

آلودگی کنه‌های Tropilaelaps باعث آسیب شدید کلنی‌های زنبور عسل مانند شفیره‌های تغییر شکل یافته . کوتاهی رشد( بال‌ها . پاها) شکم آسیب‌دیده . و این سندرم (نشانه) کنه انگلی باعث کاهش کلنی می‌شود. در آلودگی شدید کلنی ممکن است کندو را ترک کند و کنه را بیشتر به مکان های جدید گسترش دهد. کنه‌های Tropilaelaps همچنین می‌توانند ویروس‌هایی را منتشر کنند که بر سلامت کلنی و حساسیت به بیماری تأثیر می‌گذارد. چرخه زندگی کنه‌های Tropilaelaps از بسیاری جهات بسیار شبیه به کنه‌های Varroa است، زیرا هر دو گونه کنه‌ها تغذیه‌کننده‌های خارجی هستند که مراحل رشد زنبور عسل را انگلی می‌کنند. با این حال کنه‌های Tropilaelaps چرخه زندگی بسیار کوتاه‌تری دارند و به همین دلیل، سرعت تولیدمثل بسیار بیشتری نسبت به کنه‌های واروا دارند. به دلیل این نرخ تولید مثل بیشتر، تحقیقات نشان داده است که در برخی از کندوها به ازای هر کنه Varroa در کلنی زنبور عسل، حدود25 کنه Tropilaelaps وجود دارد. با این حال، بر خلاف کنه‌های واروا که می‌توانند برای چند ماه روی زنبورهای بالغ زنده بمانند، کنه‌های Tropilaelaps فقط می‌توانند حدود 3 روز در روی زنبور کارگر بالغ زنده بمانند، زیرا دهانی کنه بالغ تروپیلاالاپیس نمی‌تواند غشای دیواره بالغ را سوراخ کند و بنابراین نمی‌تواند از آن تغذیه کند. به این دلیل است که کنه‌های Tropilaelaps بیشتر عمر خود را در سلول کارگر سپری می‌کنند و تا زمانی که لارو وجود داشته باشد به تولید مثل و زنده ماندن در کلنی زنبور عسل ادامه می‌دهند.

کنه های tropilaelaps از هر دو مرحله قبل و بعد از سربست شدن سلول کارگر ونر زنبور عسل تغذیه می کنند. تغذیه از نوزادان قبل از سر بست شدن سلول ممکن است بقای آنها را در خارج از سلول های کارگر سر بست شده افزایش دهد، به ویژه در مناطقی که تولید زنبور در تمام طول سال ادامه دارد.

3 . کنه آکاراپیس یا آکارین

کنه آکارین یا تراشه ای جزئ از کنه های داخل لوله های تنفسی زنبور عسل هستند .که تلفات زیادی در زمستان روی کلنی زنبور عسل میگذارند به این صورت که زنبور های مبتلا خوشه را ترک میکنند و در معرض سرمای بیرون خوشه میمیرند و در مواقعیهم تعداد زیادی زنبور آلوده به کنه آکارین که در روزهای گرم زمستانی قادر بانجام پرواز تخلیه نمی باشند مدفوع خود را در دیواره های کندو خالی می کنند و باین ترتیب لکه های قهوه ای متمایل به سیاه در روی دیواره های کندو و قابها مشاهده میشود که با بیماری نوزما متفاوت است.

سیکل زندگی کنه آکارین :

این کنه سیکل زندگی خود را در داخل لوله های تنفسی زنبور عسل می گذراند، تمام دوره رشد کنه شامل تخم ، پوره ها و کنه های کامل نر و ماده داخل لوله تنفسی زنبور است. کنه های ماده بین ۷ الی ۵ عدد تخم در داخل لوله های تنفسی می گذارند. کنه ها پس از ۴الی۳ روز متولدشده  و به پوره های کوچک شش پایی تبدیل میشوند سپس این پوره ها پس از دو بار پوست اندازی بصورت کنه های کامل نروماده در می آیند

کنه ها پس از جفتگیری از داخل لوله های تنفسی در آمده و به روی زنبورهای سالم منتقل میشوند. کنه های ماده بارور پس از ورود به لوله های تنفسی زنبور دوباره تخمریزی نموده و چرخه تولید کنه تکرار میشود .

تشخیص و درمان کنه ها :

 شمارش روزانه کنه هابدون مصرف دارو و مشخص نمودن  میانگین سه روزه ریزش کنه های ریخته شده با استفاده از صفحات روغنی در زیر شان های کلنی و تطبیق میزان آلودگی با سطح جمعیت و فصل کنترل . بررسی علایم رفتار زنبور و بررسی دقیق تلفات زنبور

استفاده از داروها و نوارها در جریان شهد منطقه ممنوع می باشد بدلیل اینکه آلودگیها و مسمومیتها گاهی سالیان دراز در کندو باقی می ماند .

بهترین داروهای مبارزه علیه کنه ها در سح جهان

اسید فورمیک

اسید اگزالیک

روشهای بیولوژیک

اسید فرمیک

کنه کشی با اسید فورمیک موجب میشود که تمامی کنه های داخل سلولهای درپوشدار هم مورد درمان قرار گیردچرا که اسید فورمیک بصورت گاز تبخیر می شود تمامی کنه های واروا تروپیلاالاپیس و آکاراپیس که کنه داخل لوله تنفسی است را هم تحت تاثیر و درمان قرار دهد.

نحوه استفاده اسید فورمیک

استفاده از اسید در درجه حرارت 12 الی 25 درجه سانتیگراد بیشترین تاثیر را دارا می باشد

در 15 درجه سانتیگراد از اسید فورمیک 65% استفاده نمایید

در 8 الی 15 درجه سانتیگراد از اسید فورمیک 85% استفاده کنید

در تبخیر اسید فورمیک کنترل سرعت تبخیر بسیار حائز اهمیت می باشد

مقدار مصرف دارو برای هر کلنی قوی یا طبقه دار کف باز 100 الی 120 سی سی

اسید اگزالیک به دو روش :

1 : مصرف اسید اگزالیک به صورت مایع .  در اواسط پاییز و اواخر زمستان روی خوشه زنبورها زمانی که کلنی فاقدهر گونه سطح تخمگذاری است  . در دمای حداکثر5 + سانتیگراد و تکرار نکردن اسید در مدت زمان کمتر از 4 ماه . چون میزان اسید ذخیره شده در بدن زنبوران بالا خواهد رفت و این تلفات به دنبال دارد!!!

طرز تهیه :

35گرم اسید + 1لیتر آب ولرم + 1 کیلو گرم شکر  . خوب مخلوط شده تا کریستالهای اسید کاملاً باز شوند • میزان مصرف برای کندوهای 5 تا 8 قابی 30 سی سی و 8 تا 15 قابی50 سی سی

2 : مصرف اسید اگزالیک به صورت گاز با دستگاه تصعید اسید اگزالیک مایت گان Mite Gun.

در هرزمان از چهار فصل (بهار . تابستان . پاییز . زمستان ) بغیر از زمان ذخیره سازی شهد میتوان از این روش استفاده کرد .

این روش ارزانترین – پر کاربرد ترین و ایمن ترین روش  حال حاضر جهان است در مقایسه با اسید فورمیک که محدودیت دمایی

مصرف و هزینه بالاتر وکار دشوارتر و احتمال ملکه کشی دارد  . با صرفه است چون استفاده ازدستگاه تصیدمایت گان راحتتر هزینه کمتر و نداشتن محدودیت دمایی و ملکه کشی ندارد بهترین گزینه میباشد .

مقدار مصرف اسید اگزالیک در دستگاه تصید . برای کندو های 3 ال 6 قاب 1 گرم  برایکندو های  6 الی 10 قاب 1.5 گرم  و  برای کندو های 10 الی 20 قاب کف باز 2 گرم .

در زمانهای که کندو حاوی تخم وشفیره می باشد 3 مرتبه  در 21 روز یعنی هر هفته 1 مرتبه

کلنیها درکل فصل فعالیت باید حداقل در سه مرحله کنترل و درمانآلودگی را داشته باشند

پایان و قبل از شروع فصل تخمگذاری ملکه ها ( اسید اگزالیک تصعیدی – مایع )

در حین جریان شهد و ذخیره سازی) بیولوژی)

بعد از برداشت عسل و در جریان تخمگذاری (اسید اگزالیک تصعیدی –اسید فورمیک )

نمودار شدت رشد کلنی و سطح آلودگی